મહાત્મા ગાંધી 

                                                                       બાપુની જન્મ જયંતિ આ મહિનાની ૨જી તારીખે ગઈ. લોકો એમના સ્મારક કે પછી દિલ્હીમાં એમની સમાધિ પર  જઈ થોડા ફૂલ ચઢાવી આવ્યા અને કેટલાક તો નમી  નમીને  આવ્યા . બસ એટલે પતિ ગયું . પાછા પોતાના રસ્તે ચાલવા મંડ્યા . જાણેકે એમના રીત રસમ માટે બાપુના  આશીર્વાદ  લેવા ન ગયા હોય ?

                                              ગાંધીજી ગયા અને એની સાથે એમણે  આપેલા મંત્રો અને એમની ભારતના સ્વાતંત્ર પછીની એમની આદર્શ કલ્પનાઓને પણ સ્થાન ન રહ્યું. ગાંધીજી સાદાઈ અને અને સત્યની સાધના કરતા રહ્યા. તેઓ દેશના ગરીબો સુધી પહોંચવા અને એમને સમજવાનો રસ્તો સમજતા હતા . આઝાદી પછી એમણે એમના અનુયાયીઓને સરકારી પદો પર ફક્ત રૂપિયા ૫૦૦નો પગાર લઇ સાદાઈથી રહેવાની સલાહ આપી હતી. મોટા બંગલાઓ કરતા લોકસેવકોએ નાના મકાનમાં રહી લોકોમાં દાખલો બેસાડવાની હાલક કરી હતી . પરંતુ એમાં અનુયાયીઓએ એવાતને હસી કાઢી અને કેટલાકોએ તો ડોસાનું ચસ્કી ગયું છે કહીને એમને અવગણ્યા હતા. 

                                                ભારતના ભાગલા માટે ઘણા ગાંધીજીને જવાબદાર  માને છે પરંતુ ગાંધીજીએ તો ચોખ્ખું કહ્યું હતુંકે દેશના ભાગલા મારી છાતી પરજ થશે. પરંતુ જયારે કોંગ્રેસે  ભાગલા માટે ઠરાવ કર્યો ત્યારે એમને વિરોધ નોંધાવ્યો  હતો અને પોતાની જાતને દૂર કરી  દીધી હતી અને રમખાણ ગ્રસ્ત નૌઆખલીમાં ચાલી ગયા હતા.  સ્વાતંત્રતાની ઉજવણીમાં પણ ભાગ લીધો ન હતો . 

                                 ભાગલા બાદ જે કાપાકાપી થઇ અને લોકો મરી ગયાએતો  બધા ભારતવાસી  વિદિત છે.  આથી ભાગલા માટે જવાબદાર પંડિત નહેરુ , મહમદઅલી ઝીંણા અને તે વખતના  ગવર્નર  જનરલ લોર્ડ માઉન્ટ બેટનને  જયારે ભાગલામાં થયેલી ખૂનખરાબી વિષે પૂછવામાં આવ્યું તો  ' માઉન્ટ બેટને કહ્યું ' આટલી ખૂનખરાબી થશે એની અમને ખ્યાલ ન હતો'. જિન્નાએ કહ્યું 'એ અમારી ભૂલ હતી .' અને પંડિત નહેરુ એ કહ્યું ' અમારા સાથીઓ સ્વાતંત્રતાની  લડાઈમાં  થાકી ગયા હતા . એટલે એમણેદેશના  ભાગલા મંજુર કરીદીધા .' એમાં ગાંધીજી નો કોઈ ભાગ ન હતો એ સાબિત થાય છે. તે છતાં ઘણા લોકો ગાંધીજીને  ભાગલામાં સંડોવે છે. 

                                            મૂળમાં ગાંધીજીના અનુયાયીઓને  પણ ગાંધીની નીતિમાં સાથ ન હતો . ગાંઘીજીની સાથે એમની વિચાર  ધારા ભૂંસાઈ ગઈ છે. અને હવે ભ્રસ્ટાચાર , સગાવાદ, કોમવાદ  અને જાતિવાદ જેવી વિકૃતિઓએ  કબ્જો જમાવી દીધો છે. 

                                                 એક વાત સત્ય છે કે  દુનિયામાં હજુ ગાંધીવાદ જીવિત  છે જેમાંથી  આફ્રિકામાં નેલ્સન મંડેલા , અમેરિકા માં માર્ટિન લ્યૂથર કિંગ , અને પ્રેસિડેન્ટ ઓબામા જેવાએ પણ ગાંધીવાદમાંથી પ્રેરણા લીધી છે. એટલા માટે ગાંધીજીની સત્ય, અહિંસા , અને સાદાઈ હજુ પણ વિશ્વ માટે  પ્રેરિત અને ઉપયોગી  રહ્યા છે.  આમ ગાંધી હંમેશ જીવિત રહેશે .

                                 **************************** 

                                                  

 

માનવી અને એના  કર્મો 

                                                ખરાબ  કર્મો કરનારા બધા અજ્ઞાની  નથી હોતા પરંતુ  એમની માનસિક સ્થિસ્તી વાજરૂત થયી ગઈ હોય છે અને તેઓ તેમના જ્ઞાનનો ઉપયોગ યોગ્ય રીતે કરી શકતા નથી .ઘણી વાર તેમની ઈર્ષા, અભિમાન અને અજબ તાકાત તેમને સારાઈ માંથી હીન કર્મો કરવા દોરી જાય છે. 

                                               ઔરંગઝેબ  ધર્માન્ધ હતો . કુરાનનું  જ્ઞાન પણ ધરાવતો હતો. બહુજ સાદું જીવન જીવતો હતો . ઉમદા મુસલમાન હતો પરંતુ હિંદુઓ પ્રત્યેની એની ઈર્ષા,  એમની ધર્મ ભક્તિ, અને પોતાના કુરાનના જ્ઞાનના  અભિમાનને લીધી બધું જ્ઞાન અને સારાઈ ભૂલીને કટ્ટર ધર્માન્ધ થઇ ગયો હતો . એમાજ એણે એના સામ્રાજ્યનો પણ નાશ કરી નાખ્યો .  અને હિંદુઓને સારી એવી પીડા આપી. આમ એની સારી વૃત્તિઓ પર હીન કર્મોએ કાબુ કરી લીધો. 

                                         એવો દાખલો રાવણનો છે. રાવણ શિવ ભક્ત હતો અને અત્ત્યંત  જ્ઞાની હતો  એ એના જ્ઞાન વડે મોક્ષ પામવા માટે સ્વર્ગની સીડી બનાવી ચુક્યો હતો . એને સીતાનું હરણ કર્યું હતું પરંતુ સીતામાતાને હાથ  પણ લગાડ્યો  ન હતો. એટલી સારાઈ એનામાં હતી. એને ખબર હતી કે  સુકર્મો અને કુકર્મો વચ્ચે શું તફાવત છે.  પરંતુ એના અભિમાન અને અજબ શક્તિએ એનું ભાન  ભુલાવી દીધું  દીધું હતું.  બંગાળી ગ્રંથ કૃતિ રામાયણમાં  એક સુંદર પ્રસંગ વર્ણવામાં આવ્યો છે. એમાં જયારે રાવણ મૃત્યુ  શપયા પર પડ્યો હોય છે ત્યારે રામ લક્ષ્મણને  રાવણ પારે જ્ઞાન  લેવા મોકલે છે.  ત્યારે લક્ષ્મણ  રાવણના  પગ પાસે ઉભા રહી એને વિનંતી કરી  એના જ્ઞાનનો લાભ લે છે.  રાવણ એને કહે છે કે ' જેમાં સફળતાની આશા હોય એવા કામ પહેલા કરવા જોઈએ . અને જેમાં અશુભ લાગે એવા કામોને  ટાળવા જોઈએ. શત્રુઓ  અને  રોગને નબળા ન સમજવા . સારથી ચોકીદાર , અને સ્વજનો સાથે વેર ન કરવું . અને અંતિમમાં રાવણનું કહેવું હતુંકે પ્રશંસક અને હિતેચ્છુ વચ્ચે ભેદ સમજવાની જરૂરિયાત છે. 

                                   આબધી વસ્તુઓ રાવણના જીવનમાં બનેલા અનુભવો  પરથી જ લાગે છે . એને વાનરોને  તુચ્છ માન્ય હતા . એના ભાઈ વિભીષણ સાથે વેર બાંધ્યું  અને એનો પરાજય થયો . મોક્ષની સીડી બનાવી અજબ સિદ્ધિ મેળવવા કરતા પહેલા સીતાનું હરણ કરવાનું હીન કામ કરી પોતાનું  નાશ નોતર્યું હતું. 

                                        મહાભારતનો વિલીન દુર્યોધનતો કહેતો કે મને ધર્મ શું છે એ ખબર છે પરંતુ હું ધર્મ પાળી શકતો નથી . એ જ્ઞાની હતો પણ એના અભિમાન, ઈર્ષા  અને મહત્વકાંક્ષાએ એને ઊંધે પાટે ચઢાવી દીધો હતો. એમાજ એણે એના  સર્વ કુટુંબનો  નાશ   નોતર્યો હતો. 

                                               આથી જ્ઞાન નો ઉપયોગ સુકર્મોમાં કરવામાં આવે તો જ સમાજને લાભ થાય પરંતુ માનવીની હીન વૃત્તિઓ જ્ઞાનની  ઉપ્પર જઈને  કબજો જમાવી દે ત્યારે એ નાશ નોતરે છે.  આખરે તો  માનવી કઈ વસ્તુને વધારે મહત્વ આપે એના પરજ એનું ચરિત્ર ઘડાય છે. 

                                 ****************************

 

ભારતના અબજોપતિ 

                                              ભારતમાં મુંબઈ દિલ્હી અને કલકાત્તા અને ચન્નાઇમાં અબજોપતિ ભારતની અર્થવ્યવસ્થાના અણથંભી પ્રગતિને કારણે ઉભા થયા છે. બ્રિટિશ રાજ દરમિયાન પણ  ભારતીય અબજોપતિ હતા અને એમણે  એમના ઉદાર દાનો દ્વારા અનેક લોકઉપયોગી વિજ્ઞાનિક સંસ્થાઓ કે પછી શિક્ષણિક સંસ્થાઓ ઉભી કરી હતી . મુંબઈમાં રેલાયન્સ અને ટાટા જેવા ઉદ્યોગ ઘરો લોકહિત, પર્યાવરણ , શિક્ષણિક  તથા   વિજ્ઞાનિક  સંશોધન સંસ્થાઓ  લોકહિતમાં ઉભી કરી છે.  બિરલાએ  કલકત્તા જેવા શહેરથી  અનેક શિક્ષણિક સંસ્થાઓ , તથા સ્વાસ્થ્ય સંસ્થાઓ પણ અખૂટ દાન દ્વારા ઉભી કરીછે.  ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ટેક્નોલોજી , પિલાની , બિરલા હોસ્પિટલો ટાટા ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ફંડામેન્ટલ રિસેર્ચ , ટાટા કેન્સર હોસ્પિટલ જેવી સંસ્થાઓ એ ધન કુબેર લોકોએ ઉભી કરી છે. અમદાવાદમાં અદાણી ગ્રુપે પણ સારી એવી લોકઉપયોગી સંસ્થાઓને સહાય કરી છે.  રિલાયન્સએ  હવે શાંતિવન  જેવી પર્યાવણ સંસ્થાઓ જામનગરમાં  ઉભી કરી છે. ઉદાર દાન વૃત્તિ એ હિન્દૂ સંસ્કૃતિની પુરાણીક રીત રસમ છે. 

                                           1990 થી ભારતીય અર્થવ્યવસ્થા વિશ્વ માટે ખુલી ત્યારથી  ટેક્નોલોજી નો ભારતમાં વિકાસ શરુ થયો એમાં ઘણા નવા  યુવાન અબજોપતિ ઉભા થયા છે એમાં દક્ષિણ ભારતનું પહેલા જે  નિવૃત્તિ માટેનું સ્થળ ગણાતું તે  બેંગ્લોર હવે ટેક્નોલોજીનું હબ બની ગયું છે. ત્યાં કેટલાએ યુવાન અબજોપતિ હવે ઉભા થયા છે . તેઓ યુવાન , શિક્ષિત, અને  અનુભવીઓ છે. તેઓ હવે પ્રજા હિતના બધા  વિભાગમાં તેમની કમાણીના પૈસા દાન રૂપે આપી રહ્યા છે. 

                                            ઇન્ફોસિસના  સ્થાપક અબજોપતિ   નિલેકનીએ ભારતીય   આધાર કાર્ડ બનાવવામાં  મુખ્ય પ્રદાન કર્યું છે અને દેશની વ્યવસ્થામાં સુધારા કરવામાં એમણે સારી એવી મદદ  કરી છે.  ક્રિસ ગોપાલક્રિષ્નએ  બ્રેઈન સંધોધન માટે મિલ્લીઓનો રૂપિયાની મદદ કરી છે.  તેઓ પણ ઇન્ફોસિસના  સ્થાપક સભ્ય હતા.  કિરણ મજુમદાર શૉ  બાયોટેક  ફર્મની  સ્થાપકે શ્રીમતી નિલેકની  અને ક્રિસ ફાહ્ય. chheગોપાલક્રિષ્ન સાથે બેંગ્લોરેમાં યુવાનોને પ્રેરિત કરવા માટે વિજ્ઞાનિક ગેલેરીની રચના કરી છે.  રવિચંદર  તદ્દન નવીન મિલીઓનરે  બેંગ્લોરની નવીન સિવિક સંસ્થાની ડિઝાઇન કરી છે.  નીકીલ એન્ડ નીતિન કામથે શહરી સંસ્થાને સારું એવું દાન કર્યું છે.   

આમ ભણેલા ટેક્નોક્રેટ્સ પણ લોકઉપયોગી સન્સ્થાઓને  ભરપૂર દાન આપી રહ્યા છે.  ભારતના અબજોપતિઓ વિકસતા ભારતને મદદ કરવા  દાનનો પ્રવાહ વહાવી રહ્યા છે . 

                                      **************************** 

                                           

નશાબંધી અને વિશ્વ 

                                               નશાબંધી  એ નૈતિક કે સિદ્ધાંતિક પ્રશ્ન નથી . એ સામાજિક તંદુરસ્તીનો પ્રશ્ન છે. નશાની  સર્વ   ધર્મમાં   બંધી  છે. તે છતાં એનો અમલ બહુ જ મુશ્કેલ વિષય છે .

                                                      ધનવાનો કરતા  ઓછી આવક ધરાવતા લોકો માટે એ બહુજ અગત્યનો પ્રશ્ન છે . તે છતાં ધનવાનો  અને શક્તિશાળી સમાજ એના સેવનમાં  એની મનાઈ ને એમની  પ્રાથમિક સ્વાતંત્રતા પર સીધો હુમલો ગણે છે. અને એનો વિરોધ કરે છે.  જયારે ગરીબ વર્ગ એમની મુશ્કેલીઓમાં એના સેવનને એમની પીડામાંથી મુક્ત થવાનું એક સાધન માને છે.  પરંતુ  એ એમની બરબાદીનું  એક સાધન બની જાય છે. 

                                                        રશિયા , અમેરિકા  અને ભારતે  પણ નશાબંધી કરવા પ્રયત્ન કર્યો છે એમાં રશિયા  અને અમેરિકાને એમાં તદ્દન નિષફળતા  મળી છે . જયારે ભારતના  એના બંધારણમાં   નશાબંધીને    એક  સિદ્ધાંત તરીકે  સમાવેશ કરેલો  છે. આથી ગુજરાત , મહારાષ્ટ્ર,   બિહાર, કેરળ ,  અને કર્ણાટક જેવા  રાજ્યોએ  નશાબંધી ને માટે  કાયદાથી અમલ કરેલો  છે. પરંતુ પરદેશી પ્રવાસીઓ માટે  દવાની જરૂરિયાત માટે પરમીટોની વ્યવસ્થા કરવી પડી છે. 

                                                                તે ઉપરાંત દારૂ જેવી ચીજો પર  બહુ ટેક્સ પણ લગાડેલો છે. પરંતુ ધનવાનો માટે એથી ફર્ક નથી પડતો. જયારે ગરીબો સસ્તો દારૂનો સેવન કરે છે એથી કેટલાએ  મૃત્યુઓ થયા છે. 

                                                                અત્યારે જ કર્ણાટક સરકારે નીમેલી સમિતિનો રિપોર્ટ આવ્યો છે જેમાં  સૂચન કરવામાં આવ્યું છે કે દારૂ પર ટેક્સ એમાં કેટલા પ્રમાણમાં એમાં આલ્કોહલ છે એ પ્રમાણે લગાડવો જોઈએ. 

                                                                 સરકારો અને સામાજિક સંસ્થાઓ ના પ્રયત્નો છતાં  નશાબંધીનો  પ્રશ્ન  હજુ સળગતો પ્રશ્ન બની ગયો છે. પ્રાચીન કાળથી સોમ રસથી શરુ થયેલો એ મુદ્દો હજુ પણ અમર રહ્યો છે. એનો ઉકેલ સરકારીકે  સામાજિક સ્થળે પણ ઉકેલી શકાયો નથી એ સામાજિક કમનશીબી છે. 

                                   ******************************

 

 

આર્ટિફિશ્યલ ઇન્ટેલિજન્સ -ચીન 

                                                                     ચીને આર્ટિફિશ્યલ ઇન્ટેલિજન્સનો  ઉપયોગ રોબોટિક વિજ્ઞાન દ્વારા કરવા માંડ્યો  છે. ક્વિનગદાઓ  શહેરમાં નેઓલિક્સ કંપની દ્વારા ૧૨૦૦ જેટલા સેલ્ફ ડ્રિવન વાહનો વસ્તુઓ પહોંચાડવા માટે મુક્યા છે. આ વર્ષના અંતમાં ત્યાં ૪૦૦૦એવા વાહનો રસ્તા પર હશે .તે ઉપરાંત ૩૩૦૦૦ જેટલા ડ્રોન ડિલિવરી માટે પણ મુકવામાં આવ્યા છે.  આથી વાહનોના ડ્રાઈવરોમાં  રોષ પણ વધી રહ્યો છે.  

                                                                    ચીનમાં આવતા પાંચ વર્ષમાં  700000   રોબો ટેક્સી ચાલશે એવી આગાહી અમેરિકન બેંક ગોલ્ડમેન સાંચ કરી છે. ' મેઇતૂણ ' બીજી એક ચાઇનીસ ડિલિવરી કંપની એ   ડિલિવરી ડ્રોન દ્વારા  ગયા વર્ષે 60 બિલ્લીઓન ડોલર બનાવ્યા હતા . 

                                                                     ચીનમાં આર્ટિફિશ્યલ ઇન્ટેલિજન્સના લક્ષ સામે એ પણ સાવચેતી રાખવામાં આવે છે કે એનાથી ડ્રાઇવરોની બેરોજગારી વધે નહિ . એથી આર્ટિફિશ્યલ ઇન્ટેલિજન્સની પ્રગતિ ધીમી છે. તે ઉપરાંત સેલ્ફ ડ્રાઇવિંગ વાહનો રસ્તા પર ટ્રાફિક જામ પણ કરી નાખે છે. એ પણ એની પ્રગતિના અવરોધ રૂપ છે. એને લીધે સેલ્ફ ડ્રાઇવિંગ વાહનોને પરમીટ આપવામાં વિલંબ થઇ રહ્યો છે . બીજું કારણ ડ્રાઈવરો ઉંમરમાં વધુ હોય છે અને એ ધંધામાં કમાણી ઓછી હોય છે એથી યુવાનો એ ધંધામાં આવતા નથી. એથી સેલ્ફ ડ્રાઇવિંગ વાહનથી કે ડ્રોનથી બેરોજ઼ઘારીની સંભાવના ઓછી હોય છે. એથી સેલ્ફ ડ્રાઇવિંગ વાહનો ચીનમાં 12 જેટલા શહેરોમાં પ્રવૃત્તિમય છે. સેલ્ફ ડ્રાઇવિંગ વાહનો માણસને હોટેલોમાં પહોંચોડવાનું કામ કરે છે જેથી લોકોની રોજગારીને તેની અસર થતી નથી. એમાં ચીની સરકાર પણ ધ્યાન આપી રહી છે. એથી આર્ટિફિશ્યલ ઇન્ટેલિજન્સને લોકઉપયોગી કામમાં ઉપયોગ થઇ રહ્યો છે.

ઘણી હાઈટેક કંપનીઓ બેરોજગાર ડ્રાઇવરોને ડ્રોન પાર દેખરેખ રાખવા માટે પણ નોકરી આપે છે અને એમને ટ્રેનિંગ પણ આપે છે. આખરે એક દિવસે મનુષ્યને બદલે રોબોટો એમાંનું કામ કરશે અને મનુષ્યો એમના કામો પણ ગુમાવશે પરંતુ એનાથી થતી બેરોજગારીને બીજે કામ લગાડવાની વ્યવસ્થા પણ ઉભી કરવી પડશે એના સંધર્ભમાં દુનિયા ચીન તરફ ધ્યાન આપી રહી છે.

**********************

 

મોહ 

                                                             ગીતામાં ભગવાન કૃષ્ણએ કહ્યું છે કે મોહ એ માનવીનો મોટામાં મોટો દુશ્મન છે. એનાથી દુનિયામાં મોટા દુષણો ઉભા થયા છે.એના કરતા ભગવાનની ભક્તિનો મોહ વધુ આવશ્યક છે. ઘણી જાતના મોહ હોય છે મનુષ્યને વિચલિત કરી નાખે છે જે જીવનને નરકમય બનાવી મૂકે છે.

                                                           મનુષ્યને  શરીરનો મોહ વધુ સતાવે છે. એ એક સાયા છે કે શરીર અને આત્મા એ મનુષ્ય જીવનના બે પાસા છે. શરીરના મોહને લીધે મનુષ્ય જીવનનું મોટું સત્ય મૃત્યુથી ભયંકર ડરતો રહે છે.  શરીરના નાશવંત સત્યને જાણવા છતાં પણ મનુષ્ય એને બહુજ પ્રેમ કરેછે. શરીર રોગોના આક્રમણોથી હારીને નાશ પામે છે . એમાં  સડો વધી જાય તો દુર્ગંધ ફેલાવી દે છે . અને જો એમાંથી ચેતના જે આત્મા તરીકે ઓળખાય છે એ ચાલી જાય તો નિર્જીવ થઇ જાય છે. એથી એના પ્રત્યેનો મોહ માનવીને નિર્બળ બનાવી મૂકે છે. અંતે તો  મૃત શરીરને દફનાવી કે પછી બાળી નાખવામાં આવે છે.  આવા નાશવંત શરીરનો મોહ રાખી માનવીએ મૃત્યુનો શા માટે ડર રાખવો જોઈએ? એના કરતા એના આત્માને વધુને વધુ પ્રગતિશીલ અને શુદ્ધ બનાવવામાં પ્રયત્નો કરવા જોઈએ. એટલેકે વધુ આધ્યામિકતા વધારવી જોઈએ. 

                                                        બીજો મોહ કીર્તિનો હોય છે. લોકો સ્વ પ્રશંસા તરફ વધુ મહત્વ આપે છે.  ધન દોલતને સારા કામોમાં વાપરવા કરતા પોતાના નામને આગળ ધરવામાં વધુ મહત્વ આપતા હોય છે.  પરંતુ કીર્તિ પણ સમય સમય પ્રમાણે બદલાતી રહેતી હોય છે. જે લોકો આજે તમારી પ્રશંસા કરતા હોય તો આવતી કાલે તમારા માટે ગાલીગલોચ પણ કરશે. નેપોલીઓન જયારે વિશ્વ વિજેતા થઇને  પાછા ફર્યા ત્યારે એમને આવકારવા હજારો લોકો હાજર હતા. એમના સેનાપતિઓ એમને બહાર આવી એમના જુસ્સાને વધારવાની વિનંતી કરી ત્યારે નેપોલિયને કહ્યું કે ' આ કીર્તિ આજે છે પણ કદાચ કાલે આજ લોકો મારા પણ ક્રોધ વરસાવી શકે છે. '  એવા દિવસો પણ ત્યારબાદ નેપોલિયનને જોવા મળ્યા હતા. એટલા માટે કીર્તિનો મોહ બહુ ન હોવો જોઈએ. એમાં પણ વિવેક રાખવો જોઈએ.

                                                    ભગવાનની ભક્તિનો પણ મોહ હોય છે. પરંતુ એ નિસ્પૃહ હોવો જોઈએ . ભગવાનનો મોહ આત્મા શુદ્ધિ  માટેનો હોવો જોઈએ. ઘણા ખરા લોકો મંદિરોના આંટા ફેરા સ્વાર્થ માટે  કે પછી કૈક માંગવા કરતા હોય છે . એનો ફાયદો થતો નથી. આથી  ભગવાનના મોહમાં પણ વિવેકપૂર્વ વર્તવાની જરૂરિયાત હોય છે.  મહાભારતના કાળમાં  કૃષ્ણ અચાનક ભોજન માટે  વિદુરને ઘરે પહોંચ્યા. વિદુરની પત્ની ભગવાન  કૃષ્ણની ભગત હતી. કૃષ્ણને જોઈને તે ભક્તિના મોહમાં ભાન ભૂલી ગઈ.  કૃષ્ણને કેળાનો પ્રસાદ ધર્યો પરંતુ ભક્તિમાં લિન થઇ એણે ભગવાનને કેળાના છોટલા ધરી દીધા અને કેળાનો ગલ બહાર ફેકવા માંડી . વિદુર ઘરે આવ્યા તો જોયુંકે કેળાની ગલ  ઘરની બહાર પડેલો હતો.   અને એમને આશ્ચર્ય થયું . વિદુરની પત્નીએ ભક્તિ મોહમાં લિન થઇ વિવેક ગુમાવી દીધો હતો. આ એક ભક્તિ મોહમાં વિવેક ન ગુમાવવો જોઈએ એનો એક અજોડ પ્રસંગ છે.

                                                 આખરી ધનદૌલતનો મોહ માનવીને અંધ બનાવી દે છે.  એનાથી અસંખ્ય દુષણો ઉભા થાય છે. નીતિથી કમાયેલી કમાણી  ટકી જાય છે. અને અનીતિનું  ધનદોલત દુષણોમાં જ નાશ પામે છે.  એટલા માટે ધનનો મોહ પણ વિવેક માંગે છે.

                             આથી મોહમાં પણ વિવેક અને મર્યાદા હોય છે. એના ભંગથી દુષણો સર્જાય છે. 

                                  *********************************

                            

                                         

  

  

           

                               

  

ઊંઘ 

                                                                      ઊંઘ એ માનવી માટે અગત્યની બાબત છે. ઓછી ઊંઘ કે પછી ઊંઘ વચ્ચેના અવરોધો માનવી માટે ઘણી વાર તંદુરસ્તી માટે ભય ઉભો કરે છે. આથી પ્રશ્ન ઉદ્દભવે છેકે ઊંઘ માટે શું મર્યાદાઓ  છે.  સામાન્ય રીતે તમે સવારના ઉઠો અને સ્ફૂર્તિ અનુભવો તો તે ઊંઘને  તંદુરસ્ત માની શકાય .

                      આજકાલ સંધોધનો પરથી મનાય છે કે જેમ ઓછી ઊંઘ તંદુરસ્તી માટે નુકશાનકારક છે તો વધારે પડતી ઊંઘ પણ તંદુરસ્તીને નુકશાન પહોંચાડે છે.  ઓછી ઊંઘ માનવીને રોગિષ્ટ બનાવી દે છે .ઓછી   ઊંઘ બીજો દિવસ વધુ સુસ્ત બનાવી દે છે. મગજમાં તણાવ ઉભા કરે છે અને સાઈકોલોજિકલ પ્રશ્નો પણ ઉભા કરી દે છે . અને ઘણી વાર મોત પણ નોતરે છે. પરંતુ વધુ પડતી ઊંઘ કોઈ રોગની નિશાની પણ ગણાય છે.

                       રિપોર્ટ અનુસાર સ્ત્રીઓ માટે ૬ .૫ કલાકથી ૭.૮ કલાક  સુધીની ઊંઘ અને પુરુષો માટે ૬.૪ કલાકથી ૭.૭ કલાકની ઊંઘ તંદુરસ્તી માટે આદર્શ સમય છે.

                       ચિંતા ઊંઘની બાબતમાં મોટી સમસ્યા છે.  સંધોધનો બતાવે છે કે ચિંતા માણસની ઊંઘ ઓછી કરી  એમની  તંદુરસ્તીને હાનિ કરે છે. એથી ચિંતાને રાતના દૂર રાખવી જોઈએ. તે ઉપરાંત કેટલા કલાક કોઈ ઊંઘે છે એ અગત્યનું નથી પરંતુ કેટલાક કલાક ઊંઘવાથી સ્ફૂર્તિ અને તંદુરસ્તી  સારી રહે છે એ અગત્યનું છે.

                        ****************************