ભારતના ઋષિઓ   અને  વિજ્ઞાન 

                                                     ભારતના  ઘણા ઋષિઓ  વિજ્ઞાનિક હતા. તેઓ ઘાઢ જંગલમાં રહેતા પણ એમના શિષ્યો ની મદદ વડે  સંધોધન કરતા રહેતા હતા. કેટલાકને માટે એમનું મગજ પણ સંશોધન માટેની શાળા હતી. વૈદિક ગણિત પણ એનીજ ઉપજ છે. તે ઉપરાંત ગ્રહો , ઉપગ્રહો ચંદ્રમા અને સૂર્યની ક્યાં દિવસે ક્યાં વખતે કઈ જગ્યાએ હશે એની ગણતરીઓ પણ અજબ હતી . જયારે દુનીયા અંધકારમાં ડૂબેલી હતી ત્યારે ભારતના રિશી મુનિઓએ  જ્ઞાનની જ્યોત પ્રગટાવી દીધી  હતી એના પુરાવા પણ પુસ્તકો દ્વારા પણ આજે પણ મળ્યા છે.

                                                       સુશ્રુતા સંહિતામાં  ભારતીય  આરોગ્ય અને માનવી પર ઓપેરશનની ક્રિયા વિષે સુશ્રુતા મુનિએ સુંદર આલેખન કરેલું છે. આરોગ્ય વિજ્ઞાનની પર ચરકએ  અદભુત  વિવેચન કરેલું છે.

                                                          ૪૦૦૦ વર્ષ પહેલા કનોડા એ  બાષ્પીકરણ , પ્રેસિપિટેશનની અસર   પર સંધોધન કરેલું છે. ભૃગુ સંહિતામાં રસ્તા, પાણી , અને આકાશવિષે વાતો કરેલી છે. પિંગલા ગણિત શાસ્ત્રના  પ્રમુખ  સંશોધક  હતા. જયારે 'બાખ સાલી  મેન્યુ સ્ક્રિપ્ટમાં  ગણિત અને ઍલ્જિબ્રા વિષે  સંધોધનક આલેખન કરવામાં આવ્યું છે. 

                                                            પુરાણ વખતમાં સરોગસી વિષે પણ ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. ભાગવત મહાપુરાણમાં  ગર્ભની પ્રગતિ  વિષે લંબાણથી લખવામાં આવ્યું છે.શાલી સંહિતામાં  પ્રાણી શાસ્ત્ર પર શંધોધન વિષે લખવામાં આવ્યું છે. આ ક્રાઈસ્ટ ની ત્રીજી  સેન્ચુરી પહેલાની વાત છે. ભારતીય ટેલિસકોપ નો ઉલ્લેખ સૂર્યકાન્ત મણિ અને ચંદ્રકાન્ત મણિ દ્વારા કરવામાં આવેલો . મહર્ષિ ભારદ્વાજ દ્વારા 'યંત્ર સર્વસ્વ ' પાણીમાં ઉગતા છોડવામાંથી અંતરિક્ષ માનવીને પહેરવામાટે સ્પેસ  સ્યુટની વાત પણ કરવામાં આવી છે.

                                                         ખનીજ શાસ્ત્રી નાગાર્જુન  રસાયણ શાશ્ત્રના પણ નિષ્ણાત હતા. એમણે ઘણી વસ્તુમાંથી સોનુ બનાવવાના પ્રયોગો કરેલા હતા.વરાહ મહિરે મંગળ પર પાણી છે એની શોધ  પહેલી શતાબ્દીમાં કરેલી હતી. વૈમાનિક શાસ્ત્રમાં  કેવી રીતે વિમાન બનાવી શકાય એની માહિતી આપવામાં આવીછે.

                                              આમ પુરાણીક ભારત વિજ્ઞાનીક રીતે ઘણું જ આગળ વધેલું હતું  એનો જશ ભારતીય ઋષિ મુનિઓ ને જાય છે.

                                               ********************************   

 

અમેરિકામાં  ભારતીયો 

                                             અમેરિકામાં   ભારતીય અમેરિકાનો   ઘણી બધી મોટી અને પ્રખ્યાત કંપનીઓના ઉચ્ચ ઓધ્ધાઓ પર આજે બેઠા છે.  તેમાં હાલમાંજ ભારતીય અમેરિકન  અજય બંગાની વિશ્વ બેન્કના વડા તરીકે નિમણૂંક  થઇ છે.  આમ ભારતીય અમેરિકનોની  સફળતા પાછળ રહસ્યને જાણવા માટે અમેરિકામાં લોકો પ્રયત્નો કરી રહ્યા છે.

                                                કેટલાક લોકો અમેરિકાની સેન્સસ બ્યુરોના આંકડાઓને  એ બાબતમાં  ફંમફોળી રહ્યા છે કારણકે અમેરિકાની વસ્તીના ૧ % લોકોની સફળતાથી લોકો આશ્ચર્ય પામ્યા છે.

                                                  અમેરિકન  સેન્સસ બ્યુરોના આક્ડાઓમાં જ એનો જવાબ સમાયેલો  છે . ભારતીય અમેરિકનો  બિઝનેસ , મેનેજમેન્ટ સાયન્સ, અને ટેક્નોલોજીમાં  ૭૯%છે  જયારે અમેરિકનો  તેની સામે ૪૩% છે.  આથી ભારતીય અમેરિકનોની  એવરેજ વાર્ષિક કમાણી  $૧૧૯૮૫૮/- જયારે લોકલ અમેરિકનોની કમાણી $૬૫૯૦૨/- છે. 

                                                  તે ઉપરાંત ભારતીય અમેરિકનોની કૂટુંમ્બિક વ્યવસ્થા બહુજ વ્યવસ્થિત  અને મજબૂત હોય છે. તેઓ સફળ બાળકોને ઉભા કરવામાં વધારે ધ્યાન આપે છે.  બાળકોના ભવિષ્ય માટે તેમની પત્નીઓ પણ કારકિર્દીનું બલિદાન આપવા તત્પર હોય છે. અમેરિકન ભારતીયોની લગ્ન સંસ્થા મજબૂત હોયછે.અમેરિકનો કરતા તેમનો છૂટાછેડાનો રેશિઓ  પણ નજીવો છે. 

                                                   ભારતીય અમેરિકનો  સામાજિક રીતે પણ બહુજ સક્રિય રહે છે. એમના બાળકો માટે સારો એવો  વખત આપે છે. એમના બાળકોમાં નીતિ, ધાર્મિકતા  અને  કુટુંબ પ્રેમનું સિંચન કરે છે. જે લાંબે ગાળે એમના બાળકોને ઉત્તમ નાગરિક  બનાવામાં મદદ રૂપ થાય છે.

                                                      ટૂંકમાં તેમના જીવનમાં સફળ થવા માટે તેઓ હંમેશા એમના સાંસ્કૃતિક અને ધાર્મિક વારસાનું સિંચન કરતા રહે છે. એજ એમની સફળતાની ચાવી છે.

                                                 ********************************

  

આર્યુવેદ અને વૃદ્ધાવસ્થા 

                                              આર્યુવેદમાં  વૃદ્ધોના રોગો વિષે પણ સારું એવું સંધોધન થયું છે. ૫૫વર્ષના વય પછી જયારે માનવીના ગાત્રો ઢીલા થવા માંડે છે ત્યારે તે કેટલાક અસાધ્ય રોગોમાં સપડાય છે. જેના માટે આધુનિક એલોપોથી કોઈ ઉકેલ નથી . પાર્કિન્સન , કે પછી શરીરના વિવિધ અંગોમાં કંપન , અને દર્દ  જેવા રોગોથી ઘણા વૃદ્ધો પીડાય છે. 

                                            આર્યુવેદ માને છે કે દરેક રોગો પેટ અને આંતરડાઓમાંથી ઉત્તપન થાય છે. તેને આધુનિક યુગમાં  વિજ્ઞાનીકોના શોધોએ પણ સાબિત કર્યું છે. ભારતીય આર્યુવેદમાં ઋષિ મુનિઓ પણ સંધોધન કરતા અને કહ્યું છે કે 'શરીર માં ત્રણ જાતના મુખ્ય દોષો ઉદ્ભવ છે . તે કફ , પિત્ત અને વાત નામે ઓળખવામાં આવ્યા છે. એની અસર  સવાર , બપોર , રાત્રિએ વધુ ત્રીવ હોય છે. એટલેકે કફ સવારના, પિત્ત બપોરના અને વાત રાત્રીએ વધારે ત્રીવ બને છે. અને ઘણું કરીને વૃદ્ધો એ પ્રમાણે પીડાતા હોય છે. એજ પ્રમાણે એ દોષો ઠંડીમાં , ગરમીમાં અને વરસાદી  મૌસમમાં  વધારે ફેલાય છે. એટલેકે  ઠંડીમાં કફ ગરમીમાં પિત્ત અને વરસાદીમાં વાત વધારે ત્રીવ થાય છે. 

                                         અંગોમાં કંપન . દર્દ , અને  પાર્કિન્સન જેવા રોગોથી વૃદ્ધો વધુ પીડાય છે. તેમાં વાત દોષના રોગ  જેવાકે અંગોમાં દર્દ ,કંપન વગેરે રાતને વખતે વૃદ્ધો માટે વધુ પીડા દાયક હોય છે. અને ઘણીવાર અસહ્ય હોય છે. વાત દોષ શું છે એ સમજવું જરૂરી છે. જયારે પેટમાં પાચનમાં નબળાઈ હોય છે ત્યારે તે તેની અસર મગજ સુધી પહોંચી જાય છે. અને વિકૃતિ ત્યાંથી શરુ થાય છે. અને એ શરીરના નબળા અંગો પર પ્રભુત્વ જમાવી વૃદ્ધોની જિંદગીમાં  દર્દ અને કંપન જેવી બીમારીઓથી ભરી દે છે અને જીવન દુઃખમય  બનાવી દે છે.  જેને માટે આર્યુવેદમાં ઉપાયો બતાવેલા છે જયારે  એલોપથીમાં એના સંપૂર્ણ ઉકેલ બતાવવામાં આવ્યો નથી.  પૈન કિલર જેવી દવાઓ આ રોગોમાં થોડા સમય માટે રાહત આપે  છે પરંતુ એ એનો અંતિમ ઉકેલ નથી. એથી વૃદ્ધો એમાં સબળે છે. 

                                            વાત દોષની વિકૃત્તિનું કારણ ઘણી વાર માનવીનો માનસિક મમત , માનસિક ચિંતા અને માનસિક દબાણ  હોય છે. કારણકે ઘણી વાર વૃદ્ધોના મગજ બરાબર ચાલતા હોય છે પરંતુ અંગો નબળા પડી ગયા હોય છે. એથી એમને માનસિક વ્યથા વધુ હોય છે. 

                                                એવી બધી વ્યથાઓ પર કાબુ રાખવામાં આવે તો કદાચ વાત દોષનું દર્દ ઓછું થઇ શકે છે નહીતો પછી એના નિવારણ માટે દવાઓને શરણે થવું પડે છે.

                                       ******************************* 

આધ્યામિકતાનું  જીવનમાં મૂલ્ય 

                                                 અધ્યામિકતાને અભાવે આજે  જગત પીડાય રહ્યું છે.  બધા દુઃખો , રોગો, અને માનસિક પીડાઓનું મૂળમાં અધ્યામિકતાની ઉણપ છે. આજે માણસના જીવન પર ભૌતિકતાએ કબજો જમાવી દીધો છે .અને માનવીને આંતરિક આનંદમાંથી દૂર કરી દીધો છે.

                                                   ઘણા અધ્યામિકતાને ધર્મ સાથે જોડે છે પરંતુ ધર્મને એની પોતાની મર્યાદા હોય છે. જયારે અધ્યામિકતાને કોઈ મર્યાદા નથી . માનવી ગમેતે ધર્મ પાડતો  હોય પણ આધ્યામિક બની શકે છે.

                                                 અધ્યામિકતાને સમજવા માટે જીવન સંગ્રામના વિવિધ સમસ્યાનું વિવરણ   કરવું  જરૂરી છે. દાખલા તરીકે જીવનમાં ઘણી વસ્તુઓ એવી છેકે જેને તમે તમારી મરજી મુજબ બદલી શકો છો  પણ જેને બદલવું અશક્ય છે તેને અપનાવી લેવાની તૈયારી હોવી જોઈએ. જો અશક્યને અપનાવવાની તૈયારી નહિ હોય તો  પછી સંગર્ષ અને લડત માટે તૈયાર  રહેવું પડે જે અંતેતો જીવનમાં સંતાપ અને દુઃખ જ લાવે  છે.  એટલા માટે કહેવાય છે કે જો માણસ અશક્યને અપનાવી લેતો આધ્યામિકતા બધા દૂષણોથી માનવીને મુક્ત રાખે છે.

                                             અશક્ય સંજોગોમાંથી નીકળીને જે બહાર આવે છે એજ માનવી સુખ અને શાંતિ અનુભવી શકે છે. પરંતુ જીવનમાં એવા પણ સંજોગો હોય છે એમાંથી બહાર નીકળવું  મુશ્કેલ હોય છે . એવા સંજોગોમાં જ આધ્યામિકતા જીવનમાં બહુજ મદદ રૂપ બને છે. ઘણીવાર ધર્મની મદદ લેવાય છે. પરંતુ ધર્મને શ્રદ્ધાની  મર્યાદા હોય છે જયારે આધ્યામિકતા ને કોઈ પણ અપનાવી શકે છે.

                                                ઘણા લોકો હોશિયાર અને સંપૂર્ણ રીતે શ્રમ કરતા હોય છે તો પણ એમને સફળતા મળતી નથી ત્યારે તે નિરાશ અને દુઃખી થઇ જાય છે અને માનસિક રોગોથી પીડાવા માંડે છે.  એવા લોકોને ફક્ત અધ્યામિકતાજ   બચાવી શકે છે. એટલા માટે જ આધ્યામિક રીતે  કહેવામાં આવ્યું છે કે ' ઈશ્વર ને ગમે એમાં આંનદ માણો અને તમને ગમે એમાંથી ઉપ્પર આવો એજ સુખી અને તંદુરસ્ત જીવનની ચાવી છે.

                                                ********************************    

 

ખેદનો અનુભવ 

                                      માનવી જીવનના અંતે ઘણી બાબતો વિષે ખેદ થતો હોય છે.  એમાં ઘણી બાબતોનો વિચાર કરીને જીવનમાં અટકાવી શકાય છે અને જીવનના અંત વખતનો સંતાપ ઓછો કરી શકાય છે. 

                               લોકો શું કહેશે વિચારીને ઘણા  લોકો જીવન જીવતા હોય છે. પરંતુ સુખી જીવન માટે આપણને શું ગમે છે. શામાં રસ  ધરાવીએ છે એ અગત્યનું છે. લોકોના અભિપ્રાયો  આપણા જીવનમાં  સુખ ભરી દેશે  એ માનવું ગલત છે. ઘણી વાર કેટલાક લોકો બીજાના સુખમાં ઈર્ષા કરતા હોય છે. અને બીજાના દુઃખમાં પડ્યા પર  પાટુ મારતા હોય છે. એટલે લોકોની પરવાહ કરતા પોતાની રીતે જીવવું જોઈએ.

                              ઘણીવાર કામના બોજામાં લોકો પોતાના માણસો કે અંગત લોકોથી દૂર રહેતા હોય છે. એવા લોકો પોતાના સ્નેહીઓના  પ્રેમ અને લાગણીઓથી વંચિત રહેતા હોય છે અને પછી પાછલી જિંદગીમાં  પસ્તાતા હોય છે. આથી દરેક વસ્તુ માટે ટાઈમ હોય છે . જેમકે  જીવનમાં પ્રેમ , લાગણીઓ અને  હૂંફ  મેળવવા  માટે પણ વખત આપવો જોઈએકે જેથી એની ઉણપ પાછલી જિંદગીમાં ન અનુભવવી પડે.

                               બીજું જે  આપણા વિચારો અને મંતવ્ય હોય તે ખુલ્લા દિલે મિત્રો , સગા સબંધીઓને જણાવવા જોઈએ. એને  માટે નિર્ભય થઇ જવું જરૂરી છે. જીવનના પાછળના ભાગમાં નિર્ભયતાથી ન બોલવા માટે પસ્તાવો ન થવો જોઈએ.

                               જીવનમાં મિત્રો હંમેશા સાથે હોતા નથી. કામકાજને લીધે તેઓ દૂર પણ થાય છે. પણ એવા સંજોગોમાં પણ એમનો સંપર્ક જાળવી રાખવો જોઈએ. મીત્રોજ જીવનમાં કોઈ પણ વ્યક્તિ માટે પાયારૂપ હોય છે . અને મિત્રો જ સારા અને ખરાબ દિવસોમાં ટેકારૂપ બની રહે છે. છેલ્લા દિવસોમાં મિત્રો જ દીવાદાંડી રૂપ બની રહે છે.

                              છેલ્લે જીવનમાં જે મલ્લ્યુ હોય એમાં સંતોષ અને આનંદ માણવાનો અભિગમ અપનાવવામાં જ ખરું સુખ સમાયું હોય છે. બીજાના સુખ અને આનંદમાં સુખ માનવું એ પણ એક સકારત્મક વલણ છે. બીજાને સુખ ને આપણું સુખ માનવાથી જીવન આનંદમય બની રહે છે.

                             ટૂંકમાં બીજાના સુખમાં જ   આપણું સુખ સમાયેલું છે.

                                         *****************

 

કુદરતનો ખોફ 

                                                    આજકાલ અનિયમિત હવામાનમાં કુદરતના  ક્રોધના   દર્શન છે.  વધારે પડતો વરસાદ કે પછી ઠંડી કે પછી ગરમીમાં કુદરતનો ખોફ  નજરે પડે છે. દરિયામાં સુનામી કે પછી નદીઓમાં પૂર પણ કુદરતી આક્રોશની નિશાની છે.

                                  ઉત્તર ધ્રુવમાં મોટી બરફ શિલાઓ છૂટી પડીને દરિયામાં તરવા માંડી છે જે દરિયાના સ્તરને ઉપ્પર લાવશે અને દુનિયામાં દરિયાકિનારે વસેલા શહેરોમાં તબાહી લાવશે એમાં શંકા નથી.

                                   તે ઉપરાંત ધરતી કંપ પણ તબાહી લાવી રહ્યા છે. તુર્કી , સીરિયા, અફગાનિસ્તાન, અને નેપાળ સુધી ધરતી કંપે તબાહી  મચાવી દીધી છે. હજારો માણસોના જાન અને અબજોની મિલકત  નાશ પામી છે. ધરતી કંપે  ઉત્તર ભારતની ધરતીને  પણ ધ્રુજાવી નાખી છે. એમાં દિલ્હી પણ બાકાત નથી.

                                 કમોસમી વરસાદે ઘણા ઉભા પાકોનો નાશ કર્યો છે અને ખેડૂતોનો ભયંકર નુકસાન કરી રહ્યો  છે. વરસાદના પાણી પુરથી તબાહી લાવી રહ્યા છે. આ બધું અકુદરતી  રીતે થઇ રહ્યું છે.

                                  વધારે પડતી ગરમી અને ઠંડીએ કોવિદ-૧૯ જેવા અનેક વાઇરસને  ફેલાવી લાખો લોકોના જીવ લઇ લીધા છે. આ વાઇરસોએ માનવ જીવનને બદલી નાખ્યું છે.

                                    મોટા જ્વાળામુખીઓ ફાટ્યા છેઅને આજુબાજુના લોકોમાં ભય અને તબાહી સર્જી રહયા છે. ઇન્ડોનેશિયા , આફ્રિકા , જાપાન  અને દક્ષિણ અમેરિકામાં જ્વાળામુખીઓ આગ ઓકી રહયા છે.  જાણે કુદરતના રોસનું પ્રતિબિંબ પાડી રહયા છે.

                                     સાઇકોલોન , ટોરનેડો  જેવા વાવાઝોડા  સામાન્ય થઇ ગયા છે. અને અમેરિકા જેવા રાજ્યને રંજાડે છે. સુનામી હવે સામાન્ય ઘટના બની ચુકી છે. 

                                      માનવીઓએ  કુદરત સાથે ચેડાં કરીને પૃથ્વીને કાર્બનથી ભરી દીધી છે. પૃથ્વીમાંથી અસુમાર ખનીજ ખોદીને એને લોહી લુહાણ કરી નાખી છે . જંગલો કાપી કાપી ને પૃથ્વીને વેરાન કરી નાખી છે.  ઝેરી પાણી નદીઓ અને દરિયામાં નાખી એને પ્રદુષિત કરી નાખ્યા છે.

                         એટલે હવે કુદરત મનુષ્યોને  આકરી સજા કરી એનો ખોફ બતાવી રહી છે.

                                       *****************************************

 

 

વૃદ્ધાવસ્થાનું  ભવિષ્ય 

                                                 દુનિયામાં માનવીનું આયુષ્ય લાંબુ થઇ  રહ્યું છે એનું કારણ  સ્વાસ્થય ક્ષેત્રમાં થતા નવા નવા સંધોધનો  જવાબદાર છે.  પરંતુ મનુષ્યોના  લાંબા આયુષ્યને  કારણે  ઘણા નવા પ્રશ્નો  પણ ઉદ્ધભવશે.

                                    જેમકે અત્યારે નિવૃત્તિ વય 60 વર્ષની છે અને જો માનવીનું  સરેરાશ વય જો 80 વર્ષનું થાય તો માનવી નિવૃત્તિ પછી 20 વર્ષની નિવૃત્તિ  સમય માટે એના જીવન ચલાવવાની  વ્યવસ્થા કરવી રહી . જો પત્ની ૫ થી ૧૦ વર્ષ નાની હોય તો વધુ ૫ થી ૧૦ વર્ષની વ્યવસ્થા પણ કરવી રહી. આથી ટૂંકમાં  ૨૫ થી ૩૦ વર્ષની વધુ વ્યવસ્થા કરવી રહી. એ પણ એક નવી જ સમસ્યા છે. 

                                     બીજું સ્ત્રીઓનું આયુષ્ય  ૫ વર્ષ પુરુષોથી  વધુ   હોય છે.  તેનો વિચાર કરવો આવશ્યક છે. એનાથી લાગેછેકે ભવિષ્યની  વૃદ્ધાવસ્થા આજના કરતા મુશ્કેલ બની રહેશે .

                                         એથી વૃદ્ધોએ તેમની મિલ્કતો પોતે બંને જીવે  ત્યાં સુધી પોતાની પાસે રાખવી  પડશે જેથી કોઈના પર પણ એમને  નિર્ભર ન થવું પડે . એમાં સગાવહાલા કે સંતાનો પ્રત્યે લાગણીઓને કોઈ સ્થાન ન હોવું જોઈએ. 

                                             વૃધ્ધો એમનો પ્રેમ . અને લાગણીઓ એમના સંતાનો અને સગાઓની વચ્ચે વહેંચી શકે છે. પરંતુ મિલકત  વૃદ્ધ પતિ પત્નીના   મોત સુધી કબજામાં રાખવી જરૂરી એજ ભવિષ્યની સમસ્યાઓનો ઉકેલ છે.

                                         **********************************